فرایند طراحی محیط ومنظر

(Landscape Design Process)

روش طراحی محوطه یا فرایند طراحی محوطه،شامل مراحل مشخص و علمی است که مراحلی مشخص را دنبال می‌کند. در این مقاله، مراحل طراحی محوطه (شامل طراحی محوطه ویلا، طراحی محوطه باغ، طراحی محوطه روف گاردن و حتی طراحی پارک و هر فضای باز) می شود. و نکات کلیدی برای موفقیت آن را به‌صورت جامع بررسی می‌کنیم تا به شما در ایجاد فضاهای سبز پایدار کمک کنیم

این شناخت و آنالیز فضا، پایه‌ای برای تصمیم‌گیری‌های دقیق و طراحی متناسب با نیازها را فراهم می‌کند.

اولین گام در روش طراحی محوطه های روباز ، شناخت دقیق اهداف و نیازهای پروژه است. این مرحله شامل مراحل زیر است:

تهیه نقشه سایت: این مرحله، پایه و اساس تمام تصمیمات طراحی است و دقت حدود، ابعاد، موقعیت و هرگونه عوارض انسانی و طبیعی که در داخل و یا محدوده سایت پلان قرار دارد و بر فضا تاثیر گذار است.

شناسایی نیازهای کارفرما و شرکا: گفتگو با کارفرما، شرکا؛ و هر فردی که در پروژه به نحوی ذی نفع است: به طور مثال اعضای خانواده، حتی کودکان، درنظر گرفتن نیازهای حیوانات خانگی موجود ...تعداد جمعیت استفاده کنندهدر مهمانی ها؛ سالمندان و... که بایستی همگی مکتوب شود.

تحلیل سایت (Site Analysis): بررسی شرایط اقلیمی (دما، بارش، نور)، خاک، منابع آب، پوشش گیاهی بومی، توپوگرافی و محدودیت‌های فیزیکی.

زمینه فرهنگی و اجتماعی: که برای مقیاس خرد مانند طراحی محوطه ویلا یا باغ: شامل شناسایی سبک نمای ساختمان، بافت منطقه موجود، سلایق محلی و.. است . در مقیاس بزرگ تر، فرضا طراحی پارک و فضای سبز شهری: در نظر گرفتن تاریخ، شرایط فرهنگی و عوارض به جا مانده از آن بسیار مهم است.

2.برنامه ریزی مفهومی

در این مرحله، ایده‌های اولیه شکل می‌گیرند:

تعریف کاربری‌های فضا

برای طراحی محوطه حیاط ویلا، یا روف گاردن، فضاهایی با کاربری شخصی، تعیین محل استخر، آبنما، ورودی ها، محل نشستن، آتشکده، باربیکیو و... مهم است .

در مقیاس پارک و طراحی فضاهای عمومی تر براساس موارد مختلفی این کاربری تعیین می شود. سن، جنسیت، طبقه اجتماعی و... (فضاهای کاربردی مانند ورودی ، آبنما، فضای بازی کودک، فضای ورزشی، فضای سالمندان، فضاهای جمعی همگانی، باغ وحش و...) یا در طراحی پارک نیازهای تفریحی، آموزشی، برای گروه سنی مختلف از کودک تا سالمند اهمیت پیدا می کند. یا در مقیاس های فراشهری اهمیت حفاظت محیط‌ زیست، اساس تصمیم گیری می شود.

برای یک طراحی محوطه یک باغ رستوران، باغ تالار یا کافه گاردن فضاهایی نظیر اتاق کودک، اتاق مادر، محل استراحت پرسنل، محل انبار مواد غذایی، محل انبار ظروف، محل طبخ غذا ، نمازخانه و... اهمیت پیدا می کند.

طراحی دیاگرام‌های فضایی برای تعیین جایگاه عناصر کلیدی مانند مسیرها، فضاهای نشیمن و مناطق کاشت بایستی یک نقشه اصلاحا حبابی درنظر گرفت و با وجود این نقشه می توان خلاصه و جمع بندی فضاها را به شکل تصویری و گرافیکی به کارفرما نمایش داد.

ارائه چندین طرح مفهومی در صورت پیچیده بودن طرح مانند طراحی فضای یک شهرک تفریحی یا توریستی و امثالهم، گاها نیاز به چندین طرح و آلترناتیو جهت ارائه طرح ضرورت پیدا می کند.

3. طراحی اولیه

طراحی پیش‌نویس (Schematic Design)

این مرحله، در فرایند (یا روش طراحی محوطه) ، طرح مفهومی را به نقشه‌های دقیق‌تر تبدیل می‌کند:

تعیین موقعیت مسیرها، پارکینگ، پرگولا، آلاچیق، مبلمان شهری، آبنما، استخر و حتی فضاهای کاشت.

انتخاب اولیه گونه‌های گیاهی متناسب با اقلیم : به طور مثال گیاهان مهم تک کاشت یا شاخص در این مرحله مشخص می شود.

مشخص شدن فرم مسیر و فضاها که متناسب با سبک طراحی محوطه است.

دریافت بازخورد کارفرما و اصلاح طرح تا رسیدن یه طرح اولیه توافقی

4.طراحی با جزئیات و ارائه سه بعدی

انتخاب مصالح محوطه همراه با توضیحات کامل درباره قیمت، مزایا و معایب هر متریال

تعیین مشخصات سازه‌های محوطه مانند پرگولا و آلاچیق

ارائه جزئیات دقیق‌تر انواع نورپردازی متناسب با فضا

تمرکز ویژه بر پایداری:

استفاده از مصالح دوست‌دار محیط‌ زیست و کاهش مصرف منابع با هوشمندسازی محوطه؛ انتخاب متریال، گیاهان و دیتیل‌های اجرایی به‌گونه‌ای انجام می‌شود که پایداری طولانی‌مدت فضا حفظ شود. به عنوان مثال، استفاده از سنگ‌های اسکرچ‌شده در فضای مرطوب شمال کشور مناسب نیست، زیرا در شکاف‌های سنگ، محیط رشد جلبک فراهم می‌شود. یا انتخاب متریالی مانند چوب ترموود در شمال کشور نیازمند سمپاشی‌های دوره‌ای و رنگ‌آمیزی است تا از پوسیدگی ناشی از حشرات جلوگیری شود.

ارائه طرح به صورت سه‌بعدی، شامل تصاویر، انیمیشن یا پلان‌های گرافیکی برای درک بهتر و نمایش نهایی پروژه

5.تهیه نقشه های اجرائی (مستندسازی)

این مرحله شامل تهیه مدارک فنی برای اجرا یا همان نقشه های اجرایی محوطه( فاز دو ) است:

تهیه دفترچه نقشه‌های اجرایی محوطه یا نقشه های فاز دو محوطه شامل:

پلان اصلی: طرح کلی و جانمایی فضاها

پلان اندازه‌گذاری و کد ارتفاعی:

پلان متریال و کفسازی : مشخص کردن مصالح

پلان نورپردازی : جانمایی روشنایی‌ها و المان‌های نوری

پلان آبیاری : مسیرها و روش‌های آبیاری گیاهان

پلان طراحی کاشت : نوع و اندازه گیاهان

پلان جزئیات: ارائه دیتیل‌های ساخت و اجرای محوطه

فهرست متره و برآورد هزینه محوطه سازی : تخمین دقیق مصالح و هزینه اجرای پروژه

مدون کردن گزارش های مطالعاتی برای طرح های و نقشه های دولتی که معمولا شرکتهای مهندسی مشاور ارائه می دهند.

تهیه پرینت و سی دی اطلاعات در صورت نیاز

6.اجرا - نظارت

اجرای طرح نیازمند هماهنگی دقیق است:

نظارت بر کیفیت مصالح، کاشت گیاهان و ساخت سازه‌ها.

مدیریت چالش‌های اجرایی و اعمال اصلاحات لازم.

مستندسازی تغییرات و ارائه گزارش‌های پیشرفت.

7.نگهداری و ارزیابی پس از اجرا

برای حفظ کیفیت فضای سبز:

برنامه‌ریزی نگهداری منظم (آبیاری، هرس، مراقبت از گیاهان).

ارزیابی عملکرد فضا از نظر رضایت کاربران و سلامت اکوسیستم.

اعمال بهینه‌سازی‌های لازم برای بهبود کارایی.

منابع معتبر جهانی برای فرایند طراحی محوطه

1-کتاب “ Landscape Architecture : A Manual of Environmental Planning and Design” نوشتهٔ John Ormsbee Simonds و Barry Starke است.

2-فرایند طراحی لنداسکیپ New Guides for Landscape Architects Offer Practical Steps to Achieve Zero Emissions by 2040

اگر قصد دارید باغ یا محوطه ویلای خود را

به یک محیط آرام، زیبا و ماندگار تبدیل کنید،