الگوهای آجرچینی در محوطه سازی
الگوهای آجرچینی در محوطه سازی، نه تنها جزوی از میراث فرهنگی هستند بلکه راه‌حل‌های پایدار برای محوطه‌سازی مدرن نیز ارائه می‌دهند. با رعایت این الگوهای آجرچینی در لنداسکیپ، می‌توان فضاهای باز را زیبا، کارآمد و هماهنگ با طبیعت کرد .مخصوصا اگر قصد طراحی محوطه به سبک سنتی ایرانی با دقیقا با سبک باغ ایرانی در محوطه سازی میخواهید، پیشنهاد می‌شود در پروژه‌ها از آجرهای محلی استفاده شود تا اصالت حفظ شود.به کارگیری انواع آجر نیز بدلایل مختلف اقلیمی، اقتصادی و... از موارد مورد اقبال در محوطه سازی ها است.
معرفی الگوهای آجرچینی سنتی ایرانی
در ادامه، الگوهای اصلی را با توصیف، تاریخچه و نمونه‌های تصویری معرفی می‌کنیم. این الگوها بر اساس منابع معماری ایرانی طبقه‌بندی شده‌اند.
۱. الگوی کله راسته (Running Bond)
این الگو ساده‌ترین و رایج‌ترین است که آجرها به صورت افقی (راسته) و عمودی (کله) متناوب چیده می‌شوند. در معماری سنتی، برای دیوارهای باربر و کف‌ها استفاده می‌شده و ریشه در دوره هخامنشی دارد. استحکام بالا و نصب آسان از ویژگی‌های آن است.
۲. الگوی جناغی (Herringbone)
آجرها با زاویه ۴۵ درجه نسبت به زمین و ۹۰ درجه نسبت به هم چیده می‌شوند، شبیه به استخوان ماهی. این الگو در دوره سلجوقی برای طاق‌ها و گنبدها رایج بود و زیبایی بصری بالایی دارد. مناسب برای سطوح شیب‌دار.
۳. الگوی نیمانیم (Half-Bond)
آجرها با نیم آجر شیفت (نیمه هم‌پوشانی) چیده می‌شوند تا استحکام افزایش یابد. این الگو در دیوارهای خانه‌های سنتی قاجاری استفاده می‌شده و برای سطوح صاف مناسب است.
۴. الگوی فخر و مدین (Fakhr va Madin)
آجرها به صورت برجسته (فخر) و فرو رفته (مدین) چیده می‌شوند تا سایه‌روشن ایجاد کنند. این الگو در دوره صفوی برای دیوارهای مساجد رایج بود و برای تهویه طبیعی مفید است.
۵. الگوی حصیری (Basketweave)
آجرها مانند بافت سبد (دو افقی، دو عمودی) چیده می‌شوند. این الگو در دوره قاجار برای کف حیاط‌ها استفاده می‌شده و زهکشی خوبی دارد.
۶. الگوی هشت و گیر (Hasht va Gir)
الگویی هشت‌ضلعی با گیر (گرفتن) آجرها، پیچیده و تزیینی. در دوره سلجوقی برای گنبدها و دیوارها استفاده می‌شده و هندسه پیچیده‌ای دارد.
۷. الگوی مشبک جناغی (Perforated Herringbone)
ترکیب مشبک (سوراخ‌دار) با جناغی، برای ورود نور و هوا. در دوره صفوی برای پنجره‌ها و دیوارهای باغی رایج بود.
۸. الگوی گره چینی (Girih)
الگویی هندسی پیچیده با گره‌های ستاره‌ای و چندضلعی. در دوره سلجوقی و تیموری برای تزیین دیوارها و کف‌ها استفاده می‌شده و نماد وحدت است.
کاربرد الگوهای آجرچینی در محوطه‌سازی مدرن
الگوهای آجرچینی در محوطه سازی، می‌توانند برای کف مسیرها، دیوارهای محوطه، حوض‌ها و باغچه‌ها استفاده شوند. با توجه به پایداری، زیبایی و سازگاری با اقلیم ایرانی، اکثر الگوها قابل رعایت هستند، اما برخی ساده‌تر اجرا می‌شوند که معرفی می شوند:
۱) کله‌راسته (Running Bond)
پرترددترین کاربرد برای مسیر و نشیمن
استحکام بالا
اجرای سریع
۲) حصیری (Basketweave)
مناسب کنار باغچه، نشیمن و فضاهای دنج
بافت لطیف و انسانی
۳) جناغی (Herringbone)
پیشنهاد برای مسیرهای اصلی و ورودی
ایجاد حرکت بصری و محوریت
۴) فخر و مدین (برجسته ـ فرو رفته)
برای دیوار، جان‌پناه، پرگولا و دیوار سایه‌بان
ایجاد سایه و عمق
بهترین گزینه برای کافه گاردن‌ها
۵) گره‌چینی (Girih)
دقیق، زیبا، پرجزئیات
مناسب دیوار تأکیدی (Focus Wall) یا پشت‌نما
الگوهای آجرچینی مشابه در جهان که در محوطه‌سازی استفاده می‌شوند
الگوهای آجرچینی درمحوطه سازی ،در برخی مشابه ایران است و برخی متفاوت که در جدول زیر آمده است:
نام الگو کشور توضیح کاربرد در پروژه‌های امروز
Herringbone اروپا / رم مشابه جناغی ایرانی مسیرهای اصلی و فضاسازی ورودی
Basketweave انگلستان همان حصیری باغچه‌ها و کافه‌گاردن‌ها
Cairo Tiling (پنج‌ضلعی قاهره) مصر هندسه‌ی پیوسته پنج‌ضلعی فضاهای هنری و معاصر
Portuguese Pavement پرتغال ترکیب سنگ/آجر با نقش‌های موج‌دار فضاهای عمومی شاخص
Brick Spiral Pattern ایتالیا چرخشی و مرکزگرا مناسب حوض و آتشدان مرکزی