متن آرشیوی
منبع اصلی (انگلیشی): Model of House Design Responsive to Hot-Dry Climate – Al Jawadi, M.H. (2011) Optimal Thermal Characteristics of the Courtyard – Hasheizadeh Hasel, R. (2018)
لینک دانلود PDF مقاله کامل (انگلیسی): دانلود از ResearchGate
شکل: خانه بروجردی، نماد الگوی حیاط مرکزی ایرانی
۲. عناصر کلیدی الگوی حیاط مرکزی
عنصر عملکرد اقلیمی عملکرد فرهنگی
حیاط مرکزی میکروکلیما، سایه، تهویه گردهمایی، حریم خصوصی
بادگیر هدایت باد خنک به سرداب نماد معماری یزد
سرداب خواب و انبار در گرما (۲.۵ متر ارتفاع) ذخیره غذا بدون یخچال
تالار/ایوان سایه تابستانی، جهت شمال فضای نیمه‌باز خانواده
حوض و جوی خنک‌سازی تبخیری، رطوبت نماد بهشت ایرانی
دیوار بلند جلوگیری از تابش مستقیم جداسازی بیرونی/اندرونی
۳. سازگاری اقلیمی الگوی حیاط مرکزی
منطقه جهت‌گیری اندازه حیاط ویژگی خاص
یزد (گرم و خشک) شمال-جنوب کوچک‌تر بادگیر + سرداب
شیراز (معتدل) شرق-غرب ممکن بزرگ‌تر تالار در شمال/جنوب
بوشهر (گرم و مرطوب) بازشو در طبقات بدون زیگزاگ ورودی گردش باد شمال
مثال : عملکرد بادگیر در هدایت باد به سرداب مثال: تالار خانه قوام شیراز با اروسی و آینه‌کاری
۴. گیاهان مناسب الگوی حیاط مرکزی (پایدار در گرم و خشک)
نام فارسی نام علمی ویژگی
سرو Cupressus sempervirens همیشه‌سبز، سایه دائمی
چنار Platanus orientalis خنک‌کننده، ریشه عمیق
انار Punica granatum میوه‌دار، مقاوم به خشکی
نخل خرما Phoenix dactylifera سایه بلند، اقتصادی
حداقل ۵۵% پوشش گیاهی در حیاط توصیه می‌شود.
۵. مدرن‌سازی الگوی حیاط مرکزی در محوطه‌سازی
راهکار مدرن کاربرد در الگوی حیاط مرکزی
حوض recirculating کاهش ۷۰% مصرف آب
بادگیر + فن هوشمند تهویه فعال-غیرفعال
دیوار سبز عمودی عایق حرارتی + زیبایی
کف‌سازی متخلخل زهکشی + کاهش دمای سطح
پنل خورشیدی روی ایوان انرژی پاک برای فواره
شکل ۶ : حیاط مدرن با سایبان هوشمند و حوض خورشیدی
نتیجه‌گیری: الگوی حیاط مرکزی، راه‌حل پایدار برای شهرهای آینده
تغییرات اقلیمی نیاز به ساختمان‌های سازگار با محیط را افزایش داده است. خانه‌ها – جایی که ۹۰% زمان زندگی صرف می‌شود – باید پایدار ، کم‌مصرف انرژی و حامی نیازهای فرهنگی-اجتماعی باشند. الگوی حیاط مرکزی (از ۶۰۰۰ سال پیش در اور تا خانه‌های یزد و شیراز) پاسخی هوشمندانه به این چالش‌هاست:
بهره گیری از الگوی حیاط مرکزی در طراحی محوطه با سبک سنتی یا حتی محوطه سازی مدرن نه تنها یک عنصر زیبایی‌شناختی، بلکه یک سیستم هوشمند غیرفعال برای مقابله با گرمایش جهانی است. با مدرن‌سازی این الگو (حوض بازچرخانی، بادگیر هوشمند، گیاهان مقاوم)، می‌توان:
مصرف انرژی سرمایش را تا ۶۰% کاهش داد
حس تعلق فرهنگی را حفظ کرد
شهرهای پایدار ساخت
منبع اصلی (انگلیشی): Model of House Design Responsive to Hot-Dry Climate – Al Jawadi, M.H. (2011) Optimal Thermal Characteristics of the Courtyard – Hasheizadeh Hasel, R. (2018)
لینک دانلود PDF مقاله کامل (انگلیسی): دانلود از ResearchGate
طراحی محوطه با الگوی حیاط مرکزی میراث پایدار معماری ایران
الگوی حیاط مرکزی یکی از هوشمندانه‌ترین پاسخ‌های معماری به اقلیم گرم و خشک ایران است. این الگو از ۶۰۰۰ سال پیش در شهر اور (بین‌النهرین) تا خانه‌های سنتی یزد و شیراز، با حفظ حریم خصوصی، تنظیم دما و ایجاد میکروکلیما، بدون نیاز به انرژی فسیلی کار کرده است. در این مقاله، بر اساس مقاله علمی ارائه‌شده در سومین کنفرانس دانشجویان معماری و شهرسازی ایران ، به بررسی الگوی حیاط مرکزی ، عناصر کلیدی، سازگاری اقلیمی و راهکارهای مدرن‌سازی آن می‌پردازیم.
۱. تاریخچه الگوی حیاط مرکزی
ریشه در ۳۵۰۰ ق.م : خانه‌های شهر اور با حیاط مرکزی، بدون پنجره به بیرون، برای حریم و خنکی.
ایران باستان : کاخ‌های هخامنشی، اشکانی و ساسانی با ایوان‌های چهارطرفه.
دوره اسلامی : خانه بروجردی‌ها (کاشان) با حوض، بادگیر و سرداب.
اشتراک با عراق : واژه‌های مشترک مانند ایوان، تالار، بادگیر، سرداب از پارسی به عربی و برعکس.
منبع اصلی (انگلیشی): Model of House Design Responsive to Hot-Dry Climate – Al Jawadi, M.H. (2011) Optimal Thermal Characteristics of the Courtyard – Hasheizadeh Hasel, R. (2018)
لینک دانلود PDF مقاله کامل (انگلیسی): دانلود از ResearchGate
شکل ۶ : حیاط مدرن با سایبان هوشمند و حوض خورشیدی
نتیجه‌گیری: الگوی حیاط مرکزی، راه‌حل پایدار برای شهرهای آینده
تغییرات اقلیمی نیاز به ساختمان‌های سازگار با محیط را افزایش داده است. خانه‌ها – جایی که ۹۰% زمان زندگی صرف می‌شود – باید پایدار ، کم‌مصرف انرژی و حامی نیازهای فرهنگی-اجتماعی باشند. الگوی حیاط مرکزی (از ۶۰۰۰ سال پیش در اور تا خانه‌های یزد و شیراز) پاسخی هوشمندانه به این چالش‌هاست:
بهره گیری از الگوی حیاط مرکزی در طراحی محوطه با سبک سنتی یا حتی محوطه سازی مدرن نه تنها یک عنصر زیبایی‌شناختی، بلکه یک سیستم هوشمند غیرفعال برای مقابله با گرمایش جهانی است. با مدرن‌سازی این الگو (حوض بازچرخانی، بادگیر هوشمند، گیاهان مقاوم)، می‌توان:
مصرف انرژی سرمایش را تا ۶۰% کاهش داد
حس تعلق فرهنگی را حفظ کرد
شهرهای پایدار ساخت
منبع اصلی (انگلیشی): Model of House Design Responsive to Hot-Dry Climate – Al Jawadi, M.H. (2011) Optimal Thermal Characteristics of the Courtyard – Hasheizadeh Hasel, R. (2018)
لینک دانلود PDF مقاله کامل (انگلیسی): دانلود از ResearchGate
شکل: خانه بروجردی، نماد الگوی حیاط مرکزی ایرانی
۲. عناصر کلیدی الگوی حیاط مرکزی
عنصر عملکرد اقلیمی عملکرد فرهنگی
حیاط مرکزی میکروکلیما، سایه، تهویه گردهمایی، حریم خصوصی
بادگیر هدایت باد خنک به سرداب نماد معماری یزد
سرداب خواب و انبار در گرما (۲.۵ متر ارتفاع) ذخیره غذا بدون یخچال
تالار/ایوان سایه تابستانی، جهت شمال فضای نیمه‌باز خانواده
حوض و جوی خنک‌سازی تبخیری، رطوبت نماد بهشت ایرانی
دیوار بلند جلوگیری از تابش مستقیم جداسازی بیرونی/اندرونی
۳. سازگاری اقلیمی الگوی حیاط مرکزی
منطقه جهت‌گیری اندازه حیاط ویژگی خاص
یزد (گرم و خشک) شمال-جنوب کوچک‌تر بادگیر + سرداب
شیراز (معتدل) شرق-غرب ممکن بزرگ‌تر تالار در شمال/جنوب
بوشهر (گرم و مرطوب) بازشو در طبقات بدون زیگزاگ ورودی گردش باد شمال
مثال : عملکرد بادگیر در هدایت باد به سرداب مثال: تالار خانه قوام شیراز با اروسی و آینه‌کاری
۴. گیاهان مناسب الگوی حیاط مرکزی (پایدار در گرم و خشک)
نام فارسی نام علمی ویژگی
سرو Cupressus sempervirens همیشه‌سبز، سایه دائمی
چنار Platanus orientalis خنک‌کننده، ریشه عمیق
انار Punica granatum میوه‌دار، مقاوم به خشکی
نخل خرما Phoenix dactylifera سایه بلند، اقتصادی
حداقل ۵۵% پوشش گیاهی در حیاط توصیه می‌شود.
۵. مدرن‌سازی الگوی حیاط مرکزی در محوطه‌سازی
راهکار مدرن کاربرد در الگوی حیاط مرکزی
حوض recirculating کاهش ۷۰% مصرف آب
بادگیر + فن هوشمند تهویه فعال-غیرفعال
دیوار سبز عمودی عایق حرارتی + زیبایی
کف‌سازی متخلخل زهکشی + کاهش دمای سطح
پنل خورشیدی روی ایوان انرژی پاک برای فواره
شکل ۶ : حیاط مدرن با سایبان هوشمند و حوض خورشیدی
نتیجه‌گیری: الگوی حیاط مرکزی، راه‌حل پایدار برای شهرهای آینده
تغییرات اقلیمی نیاز به ساختمان‌های سازگار با محیط را افزایش داده است. خانه‌ها – جایی که ۹۰% زمان زندگی صرف می‌شود – باید پایدار ، کم‌مصرف انرژی و حامی نیازهای فرهنگی-اجتماعی باشند. الگوی حیاط مرکزی (از ۶۰۰۰ سال پیش در اور تا خانه‌های یزد و شیراز) پاسخی هوشمندانه به این چالش‌هاست:
بهره گیری از الگوی حیاط مرکزی در طراحی محوطه با سبک سنتی یا حتی محوطه سازی مدرن نه تنها یک عنصر زیبایی‌شناختی، بلکه یک سیستم هوشمند غیرفعال برای مقابله با گرمایش جهانی است. با مدرن‌سازی این الگو (حوض بازچرخانی، بادگیر هوشمند، گیاهان مقاوم)، می‌توان:
مصرف انرژی سرمایش را تا ۶۰% کاهش داد
حس تعلق فرهنگی را حفظ کرد
شهرهای پایدار ساخت
منبع اصلی (انگلیشی): Model of House Design Responsive to Hot-Dry Climate – Al Jawadi, M.H. (2011) Optimal Thermal Characteristics of the Courtyard – Hasheizadeh Hasel, R. (2018)
لینک دانلود PDF مقاله کامل (انگلیسی): دانلود از ResearchGate