ویژگی‌های ظاهری و فیزیکی:
ارتفاع: 1 تا 1/5 متر قطر تاج: 5/ تا 1 متر فرم تاج: بوته ای، کپه ای، متراکم برگ: باریک، کشیده، 8-10سانتی‌متر گل: منفرد، سفید مایل به زرد، قرمز
گالری تصاویر گیاه:
چای ترش با ساقه قرمز و برگهای سبز
غنچه های چای ترش
گلهای زیبای چای ترش
چای ترش
نام علمی: Hibiscus sabdariffa L. خانواده: Malvaceae (پنیرکیان) نام انگلیسی: Roselle فرم رشد: علفی، قائم، منشعب و بوته‌ای چرخه زندگی: یک‌ساله
چای ترش ( Hibiscus sabdariffa ) گیاهی گرمادوست از خانواده پنیرکیان است که به دلیل رشد سریع، فرم بوته‌ای، شاخ‌وبرگ سبز و گلهای روشن با مرکز تیره، می‌تواند در طراحی کاشت فصلی و فضای سبز مناطق گرم مورد استفاده قرار گیرد. این گونه در منابع گیاه‌شناسی معتبر به‌عنوان یک گیاه علفی یک‌ساله، با ارتفاع معمول تا حدود ۱.۵ متر معرفی شده است.
از دیدگاه طراحی کاشت، چای ترش بیشتر برای توده‌کاری، حاشیه‌کاری و ایجاد حجم گیاهی در فصل گرم مناسب است و به دلیل حساسیت به یخبندان، گزینه مناسبی برای پرچین دائمی در مناطق سرد نیست.
ویژگی‌های ظاهری و فیزیکی:
ارتفاع: معمولاً تا حدود ۱ تا ۱.۵ متر؛ بسته به شرایط رشد می‌تواند بیشتر نیز شود.
قطر تاج: حدود ۰.۶ تا ۱.۲ متر، بسته به رقم، تراکم کاشت، تغذیه، آبیاری و شرایط اقلیمی.
فرم تاج: بوته‌ای، قائم، منشعب و نسبتاً متراکم.
برگ: سبز، دارای دمبرگ و معمولاً ۳ تا ۵ لوب عمیق؛ اندازه پهنک برگ می‌تواند تا حدود ۱۵ × ۱۵ سانتی‌متر برسد. شکل برگ در مراحل مختلف رشد و بین تیپ‌های مختلف گیاه متغیر است.
گل: منفرد و محوری، حدود ۳ تا ۵ سانتی‌متر قطر، معمولاً زرد کم‌رنگ تا کرم با مرکز ارغوانی یا قرمز تیره.
کاسبرگ: پس از گلدهی متورم، گوشتی و قرمز می‌شود و یکی از ویژگی‌های شاخص ظاهری گیاه است.
از نظر طراحی منظر، ترکیب برگهای سبز، گلهای روشن با مرکز تیره و کاسبرگ‌های قرمز باعث ایجاد کنتراست رنگی مناسبی در توده‌های کاشت فصل گرم می‌شود.
ویژگی‌های قابل توجه چای ترش در منظر و در طراحی کاشت گیاهان زینتی:
کاشت جای ترش مخصوص مناطق گرم جنوب کشور و سایر مناطقی که فصل گرم طولانی و خطر یخبندان محدود دارند.
در مناطق سردتر ایران، می‌توان از چای ترش به‌عنوان گیاه فصلی تابستانه استفاده کرد؛ اما باید زمان کاشت را در فرایند طراحی کاشت گیاهان زینتی ، به بعد از رفع خطر یخبندان موکول شود و پایان چرخه رشد در اثر سرمای پاییز در طراحی لحاظ شود.
مناسب برای مناطق خشک و گرم: با تأمین آبیاری منظم، قابل استفاده است؛ اما به دلیل نیاز آبی آن، برای پروژه‌های کم‌آب و زری‌اسکیپ که جزو سبکهای طراحی کاشت است، انتخاب اول محسوب نمی‌شود.
کاربرد پیشنهادی در طراحی کاشت: توده‌کاری فصلی، حاشیه کاشت، لایه میانی، ایجاد حجم و ارتفاع در فصل گرم و ترکیب با گیاهان گلدار و پوششی.
خزان‌کننده: چای ترش از نظر چرخه زندگی یک گیاه یک‌ساله است و در مناطق سرد با شروع سرما از بین می‌رود؛ بنابراین برای طراحی باید آن را بیشتر به‌عنوان یک گیاه فصلی در نظر گرفت، نه یک درختچه دائمی.
سریع‌الرشد: رشد رویشی آن در شرایط گرم و مناسب نسبتاً سریع است و می‌تواند در مدت کوتاهی حجم قابل توجهی ایجاد کند. در شرایط مناسب، گلدهی حدود ۴۵ تا ۶۰ روز پس از کاشت بذر گزارش شده است.
گلدهی: زمان گلدهی به رقم، تاریخ کاشت، دما و طول روز وابسته است. چای ترش گیاهی روزکوتاه است و شرایط طول روز بر زمان گلدهی آن اثر می‌گذارد. بنابراین نمی‌توان یک بازه ثابت مانند «اواسط بهار تا اواخر تابستان» را برای تمام مناطق ایران در نظر گرفت.
مناسب برای: توده‌کاری، حاشیه‌کاری فصلی، کاشت در لایه میانی، ایجاد حجم گیاهی در فصل گرم و ترکیب با گیاهان یک‌ساله و فصلی.
مناسب برای پرچین دائمی: خیر. اگرچه فرم بوته‌ای و متراکم دارد، چرخه یک‌ساله و حساسیت آن به سرما باعث می‌شود برای ایجاد پرچین دائمی گزینه مناسبی نباشد.
فاصله کاشت پیشنهادی: حدود ۴۵ تا ۹۰ سانتی‌متر، بسته به هدف طراحی و اندازه نهایی مورد انتظار. در کشت‌های متراکم‌تر، فاصله کمتر برای ایجاد پوشش سریع‌تر استفاده می‌شود؛ Rutgers برای کشت زراعی فاصله حدود ۹۱ × ۴۶ سانتی‌متر را پیشنهاد کرده است.
نیازها و وضعیت سازگاری چای ترش:
نور: آفتاب کامل
چای ترش برای رشد و گلدهی مطلوب به نور زیاد نیاز دارد و در محل‌های کاملاً آفتاب‌گیر عملکرد بهتری دارد. منابع باغبانی معتبر آن را گیاهی مناسب Full Sun معرفی می‌کنند.
خاک: خاک‌های لومی، لومی‌شنی و خاک‌های با بافت متوسط و زهکشی مناسب. خاک باید ضمن حفظ رطوبت کافی، از ماندگاری آب در اطراف ریشه جلوگیری کند.
pH: حدود ۵.۵ تا ۷.۵ برای رشد مناسب گزارش شده است؛ برخی منابع باغبانی دامنه محدودتر حدود ۵ تا ۶.۵ را برای کشت مطلوب ذکر می‌کنند. بنابراین برای طراحی کاشت، خاک کمی اسیدی تا خنثی شرایط مطلوب‌تری ایجاد می‌کند.
نیاز آبی: متوسط تا نسبتاً بالا در دوره رشد.
چای ترش برای رشد مناسب به رطوبت کافی نیاز دارد و در دوره‌های گرم و خشک باید آبیاری منظم دریافت کند. با این حال، زهکشی مناسب ضروری است و خاک دائماً اشباع‌شده برای ریشه مناسب نیست.
مقاومت به یخبندان: ضعیف.
چای ترش نسبت به یخبندان حساس است و سرما یکی از محدودیت‌های اصلی کشت آن در مناطق معتدل و سرد محسوب می‌شود. FAO EcoCrop دامنه رشد حدود ۱۰ تا ۳۶ درجه سانتی‌گراد را گزارش کرده و حساسیت به یخبندان را به‌طور مشخص ذکر می‌کند؛ دمای مطلوب رشد حدود ۱۶ تا ۳۲ درجه سانتی‌گراد است.
مقاومت به خشکی: متوسط پس از استقرار، اما برای رشد مطلوب به آب کافی نیاز دارد.
منابع مختلف شدت متفاوتی از تحمل خشکی را گزارش کرده‌اند؛ بنابراین برای طراحی فضای سبز بهتر است چای ترش را گیاه کم‌آب‌بر در نظر نگیریم. در دوره استقرار و رشد رویشی، آبیاری منظم اهمیت دارد.
مقاومت به گرما: خوب.
این گیاه برای مناطق گرمسیری و نیمه‌گرمسیری مناسب‌تر است و در مناطق معتدل نیز می‌تواند به‌عنوان گیاه تابستانه کشت شود.
سایر گونه‌ها و کلتیوارها:
در منابع جدید رده‌بندی گیاهان، نام Hibiscus sabdariffa در Kew به‌عنوان مترادف Sabdariffa gossypiifolia ثبت شده است. با این حال، Hibiscus sabdariffa L. همچنان نام بسیار رایج در منابع باغبانی، کشاورزی و علمی برای چای ترش است.
اقلیم و شهرهای مورد پراکندگی:
اقلیم مناسب: گرمسیری و نیمه‌گرمسیری
چای ترش برای مناطق دارای فصل رشد گرم و طولانی مناسب‌تر است. FAO EcoCrop آن را محصولی گرمسیری و نیمه‌گرمسیری معرفی می‌کند و امکان کشت تابستانه آن در مناطق معتدل را نیز ذکر کرده است